DR runbook, felaket veya planlı yedek ortama geçiş sırasında ekiplerin aynı sırayı izlemesi için yazılan operasyon belgesidir. DRaaS sözleşmesi imzalandığında çoğu kurum replikasyon panelinin yeşil olduğunu görür, ancak olay anında DNS, kimlik, uygulama sırası ve iletişim zinciri net değildir. Kısa cevap şudur. Runbook; sorumluları, tetikleyicileri, adım adım teknik işlemleri, doğrulama kontrollerini ve üretime dönüş maddelerini tek dosyada toplar. Paket devreye alınmadan önce bu belge yazılmadıysa tatbikat ölçüm üretmez, gerçek olayda süre uzar.
Bu metin DRaaS ürün sayfasını destekler. Ürün satışı yapmaz. Hizmet sınırlarını DRaaS nedir yazısında, veri kaybı penceresi tartışmasını veri kaybı penceresi ve DRaaS tasarımı içinde, toparlanma süresi ölçümünü yedek ortama geçiş tatbikatı metninde ele aldık.
Hızlı Özet
Runbook teknik bir wiki değildir. Olay yönetimi, yedek ortama geçiş ve üretime dönüş için onaylı sıra listesidir. Her adımın sorumlusu, beklenen çıktısı ve geri alma notu yazılmalıdır.
DRaaS devreye alma öncesi runbook taslağı; kapsam listesi, bağımlılık haritası ve en az bir planlı tatbikat raporu ile güncellenir. Panelde replikasyon sağlıklı görünmesi, belgedeki adımların test edildiği anlamına gelmez.
Leon-X Bulutistan altyapısının sahibi değildir. DRaaS gereksinimlerini iş önceliğiyle eşleştirir, runbook ve tatbikat planını operasyon ekibinizle koordine eder.
İçindekiler
- DR Runbook Ne İşe Yarar
- DRaaS Öncesi Neden Zorunlu Kapı
- Belgede Olması Gereken Bölümler
- Sorumluluk ve İletişim Matrisi
- Yedek Ortama Geçiş Adımları
- Üretime Dönüş Ayrı Bir Akış
- Tatbikat ile Runbook Güncelleme
- Yaygın Eksikler
- Kontrol Listesi
- Leon-X ile Sonraki Adım
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
- Kaynaklar
Kaynak Pexels, veri merkezinde çalışan teknisyen.
DR Runbook Ne İşe Yarar
Runbook terimi askeri ve havacılık kökenli olsa da BT felaket kurtarmada aynı işlevi görür. Olay sırasında hafızaya güvenilmez. Gece vardiyası, tedarikçi uzmanı ve iş birimi aynı kelimeyi farklı anlayabilir. Belge bu belirsizliği kapatır.
İyi bir DR runbook şu sorulara tek sayfada cevap verir.
| Soru | Runbook çıktısı |
|---|---|
| Olayı kim ilan eder | isim, rol, yedek kişi |
| Yedek ortama geçiş kararı kimde | onay hattı |
| Hangi sistemler hangi sırayla açılır | bağımlılık listesi |
| DNS ve kimlik adımları ne zaman yapılır | sıra numarası |
| Başarı nasıl doğrulanır | test kullanıcı ve işlev kontrolü |
| Geri alma ne zaman gerekir | rollback tetikleyicisi |
Tablo şablon niteliğindedir. Kurumunuza göre satır eklenir veya çıkarılır.
Hot, warm ve cold site mantığı site tipini seçer. Runbook seçilen tipin operasyonel sonucunu adım adım yazdırır. İkisi birbirinin yerine geçmez.
DRaaS Öncesi Neden Zorunlu Kapı
DRaaS paketi replikasyon ve ikincil ortam kapasitesi sunar. Paket adı, olay anında otomatik karar üretmez. Sağlayıcı panelinde yedek ortama geçiş düğmesi varsa bile DNS, firewall kuralı ve uygulama sırası müşteri sorumluluğunda kalır.
Devreye alma öncesi runbook kapısı üç nedenden kritiktir.
Sözleşme ile operasyon arasındaki boşluk. Sözleşmede kapsam listesi ve hedefler yazılır. Runbook bu maddeleri elle tutulur adımlara çevirir. Hedef olarak değerlendirilen toparlanma süresi ve veri kaybı penceresi, belgedeki sıra ile ölçülür.
Tatbikatın ölçülebilir olması. Tatbikat raporu runbook sürüm numarası taşımalıdır. Sürüm yoksa hangi prosedürün test edildiği tartışılır.
Üretime dönüş riski. Yedek ortamda iş akışı açıldıktan sonra ana siteye dönüş ayrı bir prosedürdür. Bu akış yazılmazsa veri sapması ve çift yazma riski artar.
BaaS ile DRaaS farkı yedekleme ekibi ile DR ekibinin görev ayrımını netleştirir. Runbook her iki disiplinin kesişim noktalarını ayrı bölümde tutmalıdır.
Belgede Olması Gereken Bölümler
Minimum runbook iskeleti aşağıdaki başlıkları içermelidir. Eksik başlık, tatbikat sırasında süreyi uzatır.
Kapsam ve sistem envanteri. DRaaS paketine giren VM, veritabanı ve servis adları. Kapsam dışı sistemler açıkça işaretlenir.
Bağımlılık haritası. Kimlik servisi, DNS, ortak dosya paylaşımı ve mesaj kuyruğu gibi ortak bileşenler sıra numarası alır.
Olay sınıflandırması. Planlı tatbikat, kısmi kesinti ve tam site kaybı için farklı giriş adımları tanımlanır.
Yedek ortama geçiş prosedürü. Teknik adımlar, beklenen süre notları ve doğrulama kontrolleri. Kesin süre taahhüdü bu yazıda verilmez.
İletişim planı. İç ekip, yönetim, sağlayıcı destek hattı ve iş birimi temsilcisi için kanal listesi.
Üretime dönüş prosedürü. Reprotect, DNS geri alma ve veri tutarlılık kontrolü ayrı alt başlık olmalıdır.
Ekler. Parola kasası referansı, diyagram linki ve son tatbikat raporu özet tablosu.
BCP ile teknik runbook katmanı ayrı tutulmalıdır. Runbook teknik tarafta yaşar, iş sürekliliği planı öncelik sırasını taşır.
Sorumluluk ve İletişim Matrisi
Runbook yalnız komut listesi değildir. Her adımın RACI benzeri bir ataması olmalıdır. Küçük ekiplerde aynı kişi birden fazla rol üstlenebilir, ancak yedek kişi yazılmalıdır.
Örnek matris yapısı.
| Adım | Birincil sorumlu | Yedek | Onay |
|---|---|---|---|
| Olay ilanı | NOC lideri | vardiya amiri | BT direktörü |
| Yedek ortama geçiş tetikleme | altyapı uzmanı | DR koordinatörü | kriz yöneticisi |
| DNS güncelleme | ağ ekibi | sistem uzmanı | altyapı lideri |
| Uygulama doğrulama | uygulama sahibi | iş analisti | iş birimi |
Matris örnektir. Gerçek isimler ve telefon numaraları runbook ekine konur, genel yayın metninde paylaşılmaz.
Yedek Ortama Geçiş Adımları
Teknik bölüm numaralı adımlarla yazılır. Her adımın sonunda doğrulama maddesi bulunur.
- Olay kaydı açılır ve runbook sürümü not edilir.
- Kapsam listesindeki sistemlerin replikasyon durumu kontrol edilir.
- Bağımlılık sırasına göre compute ve depolama kaynakları başlatılır.
- Ağ ve güvenlik kuralları ikincil ortam profiline geçirilir.
- Kimlik ve dizin servisleri senkron durumu doğrulanır.
- Uygulama servisleri sırayla açılır.
- Test kullanıcı ile işlevsel kontrol yapılır.
- İş birimi onayı alınır ve iletişim planı güncellenir.
Adımlar ortamınıza göre genişler. Hypervisor, bulut konsolu veya yedekleme yazılımı komutları ek dosyada tutulabilir. Ana runbook akışı okunabilir kalmalıdır.
Üretime Dönüş Ayrı Bir Akış
Tatbikat veya gerçek olay sonrası ana siteye dönüş, yedek ortama geçişin kopyası değildir. Reprotect sırası, DNS TTL planı ve veri tutarlılık kontrolü ayrı yazılmalıdır.
Üretime dönüş runbooku olmadan DRaaS yatırımı tek yönlü görünür. İkincil ortamda çalışan iş yükleri ana siteye taşınırken sapma yaşanırsa finans veya üretim verisi risk altına girer.
Tatbikat ile Runbook Güncelleme
Planlı tatbikat sonrası runbook zorunlu güncellenir. Rapor şu alanları içermelidir.
- kullanılan runbook sürümü
- başlangıç ve bitiş zaman damgası
- ölçülen toparlanma süresi notu, hedef olarak değerlendirilir
- başarısız veya geciken adımlar
- aksiyon maddeleri ve yeni sürüm tarihi
Tatbikat olmadan runbook onaylı sayılmaz. BaaS tarafında geri yükleme testi ayrı disiplindir. DRaaS tarafında eşdeğer kanıt yedek ortama geçiş tatbikatıdır.
Yaygın Eksikler
Yalnız panel ekran görüntüsü. Replikasyon grafiği runbook değildir. Adım ve sorumlu içermez.
DNS ve TLS sonradan hatırlanır. Yedek ortama geçiş ortasında kimlik doğrulama hatası süreyi uzatır. TLS kimlik belgesi ve DNS maddeleri sıra numarası almalıdır.
Üretime dönüş boş bırakılır. Tatbikat başarılı görünür, geri dönüş test edilmez.
Sürüm numarası yok. Ekipler farklı PDF kullanır. Tek kaynak deposu ve sürüm tarihi şarttır.
Kontrol Listesi
- DRaaS kapsam listesi runbook ekine işlendi
- Bağımlılık haritası ve açılış sırası onaylandı
- Yedek ortama geçiş ve üretime dönüş ayrı bölüm
- İletişim planı ve yedek sorumlular yazıldı
- Planlı tatbikat tarihi ve rapor şablonu tanımlandı
- DRaaS paket maddeleri ile runbook adımları eşleştirildi
Leon-X ile Sonraki Adım
Leon-X felaket kurtarma gereksinimlerinizi iş öncelikleriyle hizalar. DRaaS seçeneğini BaaS ve yerel replikasyon ile yan yana değerlendirir, runbook taslağını ve tatbikat takvimini operasyon ekibinizle koordine eder. Altyapı sahibi değildir. Keşif için iletişime geçin.
Sık Sorulan Sorular
Runbook ile oyun kitabı aynı şey mi?
Oyun kitabı genelde üst düzey karar akışını tarif eder. Runbook teknik adımları ve doğrulama maddelerini içerir. İkisi birlikte kullanılır.
DRaaS alındığında runbook sağlayıcıdan gelir mi?
Paket dokümantasyonu teknik referans sunabilir. Sorumluluk matrisi, DNS planı ve uygulama sırası kuruma özeldir. Bu maddeler müşteri runbookunda yazılmalıdır.
Leon-X runbooku işletir mi?
Leon-X Bulutistan altyapısının sahibi değildir. Runbook tasarımı, tatbikat planı ve gereksinim eşleştirmesinde danışmanlık ve operasyon koordinasyonu sağlar.
Sonuç
DR runbook, DRaaS devreye alma öncesi atlanmaması gereken operasyon belgesidir. Replikasyon sağlıklı olsa bile olay anında sıra, sorumlu ve doğrulama net değilse toparlanma süresi hedefi kağıt üzerinde kalır. Kapsam listesi, bağımlılık haritası, yedek ortama geçiş ve üretime dönüş bölümleri yazıldıktan sonra planlı tatbikat ile belge güncellenmelidir. Böylece paket yatırımı ölçülebilir hazırlığa dönüşür.
Kaynaklar
- Bulutistan DRaaS ürün sayfası, kapsam proje bazında doğrulanır
- Pexels, veri merkezinde çalışan teknisyen
